Bu geceki protestolar hakkında birkaç kelam etmek isterim. En sonda İsrail'le ilgili ilginç birkaç noktaya değineceğim 👇🏻👇🏻
📌 Öncelikle görüldüğü üzere protestoların Lorların olduğu bölgelerde yoğunlaştığı görülmekte.
📌 İze, Mescid-i Süleyman, Lordegan, Şehrikürd, Yasuc, Nuraabad ilçeleri çatışma görüntülerin düşen yerler.
📌 Buralar tamamen Lor coğrafyasıdır.
📌 İze, Mescid-i Süleyman, Lordegan; Bahtiyari Lorlarının kalbidir (Heft Leng ve Çehar Leng kolları). Tarihsel olarak en savaşçı aşiretler buradadır.
📌 Yasuc ve Nuraabad kısmın ise Buyer-Ahmed ve Memaseni Lorlarının merkezidir. Bunlar Bahtiyarilerden ayrı bir Lor koludur ve silahlı direniş kültürleri çok yüksektir.
📌 Haritanın sol tarafındaki dağlık şeritte ciddi bir hareketlilik görülüyor.
📌 Senendec, Kirmanşah, İlam, Cavanrud, Sakız (Mahsa Emini'nin memleketi) kısmında hareketlilik görülüyor.
📌 Buralar da Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgedir. Soranice konuşurlar. Sünnidirler.
📌 Buna karşın Kirmanşah/İlam vilayetlerinde Şii Kürtler bulunur ve Kelhuri ve Feyli lehçeleri konuşuluyor. Burada Kürt kimliği ile Şii mezhep kimliği iç içedir.
📌 Feyli Lurları ve Feyli Kürtleri karışımı Melikşahi'de (ki 5 kişinin öldüğü en şiddetli çatışma noktası burasıdır ve burada Kürt-Lur karışımı nüfus vardır.
Önce Azna ilçesine değinmek istiyorum çünkü önemli;
📌 Loristan vilayetinin kuzey doğusunda bir yer burası. Vilayet merkezi olan Hürremabad'a yaklaşık 80 km uzaklıkta
📌Yaklaşık 50-60 bin civarı nüfusu var ve nüfusun neredeyse tamamen Lur. Özellikle Abdolvend, Sagvend ve Veysi aşiretleri burada.
📌Ekonomik anlamda aşırı derecede geri kalmış bir yer. Tarım ve hayvancılık ağırlıklı.
📌Bu ilçede olayların büyümesinin birkaç sebebi var. Burası 1 Ocak Perşembe günü protestolarda en yoğun şiddetin yaşandığı yerlerden biri oldu. Fars Haber Ajansı'na göre burada 3 kişi öldü, 17 kişi yaralandı. Göstericiler polis karakoluna girdi ve güvenlik güçleriyle çatıştı. Çünkü bu bölgede Moğollardan beri bilinen büyük bir silah kültürü var.
📌 Abdolvend Aşireti'ne özel olarak değinmek gerek. Bu aşiret Lor halkının bir kolu. Lor-e Bozorg (Büyük Lurlar) grubuna aitler. Ağırlıklı olarak Azna, Aliguderz ve çevre köylerde meskunlar.
📌Abdolvend, Loristan'ın en eski aşiretlerinden biri. Geleneksel olarak göçebe hayvancılıkla uğraşmışlar, yaz aylarında yaylalara (yaylak), kış aylarında ovalara (kışlak) göç ederlermiş. Genellikle fakir durumdalar, kırsal kesimde yaşayıyorlar, eğitim ve istihdam fırsatlarından mahrum bir topluluk durumundalar. Lori dili konuşurlar (Farsça'ya yakın ama farklı bir dil), kendi müzik ve folklor gelenekleri var. Nispeten özerk bir dokusu var yani.
📌 Şimdi bu gece, burada, daha önce vurulup hastaneye kaldırılan bu aşirete mensup 17 yaşında bir genç öldü.
📌 1 Ocak 2026 Perşembe akşamı, Azna'da yaşayan 17 yaşındaki Reza Moradi, ekonomik zorluklar ve artan fiyatlar nedeniyle Azna merkez polis karakolunun önünde düzenlenen protestolara katıldı ve güvenlik güçlerinin ateş açması sonucu kafasından ve alt gövdesinden iki kurşunla vuruldu.
📌Olay yerindeki vatandaşlar, başından kanama olan ve baygın haldeki Reza'yı komşu kent Aliguderz'deki hastaneye götürdüler. Ancak hastane ağır güvenlik altına alındığı için annesi tekrarlayan ısrarlar sonucu sadece bir kez ve kısa bir süre için oğlunu görebildi.
📌Vurulmasından 4 gün sonra yani bu gece Reza hastanede hayatını kaybetti ve ailesi cenaze teslimi için polis, Devrim Muhafızları ve diğer resmi kurumlara başvuruda bulundu.
📌 Yetkililer Reza'nın cenazesini hemen teslim etmeyi reddetti ve aile, Abdolvand aşiretinden gündelik işçi bir babanın en büyük oğlu olan ve okulu bırakıp oto tamirciliğinde çırak olarak çalışan Reza'nın naaşını alamadı. Haliyle bu durum olayları daha da kabarttı.
Şimdi gelelim olayın başka bir yönüne;
📌 Bizim buradan Türkler, Kürtler ve Beluçlar konuşulsa da İsrail uzun zamandır Lorları da kurcalamakta.
📌 Lorlar ve Bahtiyariler hakkında genellikle yüzeyde kalan bilgilerin ötesinde, İsrail (Yahudilik) ve Almanya ile olan ilginç tarihsel ve spekülatif bağlardan bahsedilir.
📌 Bunun da ötesinde Loristan vilayetinin önemli şehirlerinden biri olan Borucerd, tarihsel olarak "Persin Kudüsü" (Jerusalem of Persia) olarak anılan yerlerden biriydi.
📌Buradaki Yahudi cemaati, İbranice ile yerel Luri lehçesinin karışımı olan özel bir "Judeo-Persian" (Yahudi Farsçası) lehçesi konuşurdu.
📌Saddam rejimi, Feyli Lorlarını "Kökeni İranlı" diyerek sınır dışı ederken, aynı zamanda onları "Yahudi kökenli olmakla" suçlamıştır.
📌Lor göçebeleri ile yerleşik Yahudi tüccarlar arasında çok güçlü bir ekonomik simbiyoz vardı. Aşiretler yün ve yağ getirir, Yahudi tüccarlar kumaş ve baharat sağlardı.
📌İlişkilerin seviyesi yüzünden İsrail'in ikinci Cumhurbaşkanı İshak Ben-Zvi, Lorların İsrailoğullarının kayıp "Dan Kabilesi"nden geldiğini iddia etmiştir. Bu teolojik tez nedeniyle İsrail, Lorları tarihsel olarak potansiyel bir doğal müttefik olarak izlemektedir. Çok da yatırım yaparlar bu konuya.
📌Daniel Peygamber'in mezarı (Huzistan/Şuş), Lor/Bahtiyari coğrafyasının tam kalbindedir.
📌1979 Devrimi ve öncesinde İran'dan İsrail'e göç eden on binlerce İran Yahudisi arasında, Tahran ve Şirazlıların yanı sıra, Hürremabad, Borucerd ve Hemedan kökenli Yahudiler de vardır. Başka bir deyişle İsrail'in bu coğrafyaya hiç de yabancı olmayan uzmanları bulunuyor.
📌Ülkedeki Türklerin haricinde; Lorlar ve Bahtiyariler, İran ordusunun en savaşçı omurgasını oluşturur ve silahlı mücadele kapasiteleri çok yüksektir. Rejime çok sadıktırlar normalde. Rejimin kendi mezhebinden (Şii) olan bu grubun isyan etmesi, Tahran için ciddi bir tehdittir.
📌 12 Günlük Çatışmada İran füzelerinin önemli bir kısmı buradaki dağlık bölgeden ateşlendi. İsrail, buralarda mobil füze rampası avına çıktı hatta.
📌 Rıza Şah Pehlevi'yi pek hayırla yad etmezler çünkü Rıza Şah Pehlevi dönemi, Lorlar ve özellikle Bahtiyariler için tam bir "kıyım ve bastırma" dönemidir denebilir. Çok büyük çatışmalar yaşandı.
Konuyla ilgili anlatılabilecek çok şey var ama özet olarak protesto yoğunluğunun İran'ın batısında artması ilginç bir durum. Modern tarihte örnekleri olsa da yakın tarihte pek gördüğümüz bir şey değil.
O. Toğa
İktibastır
Günün Sözü uygulaması ile her sabah yeni bir ilham, motivasyon veya düşündürücü bir sözle güne başlayın. Dünyaca ünlü alimlerden yazarlara, liderlerden , müslüman komutanlardan sanatçılara kadar yüzlerce anlamlı söz sizi bekliyor.
- 📖 10.000+ özenle seçilmiş söz
- 🎨 Kişiselleştirilebilir arayüz ve bildirimler
- 🌍 Çevrimdışı erişim imkanı
Android cihazlarınızda hemen kullanmaya başlayın!
0 Yorumlar